Często słyszy się, że polscy seniorzy nie mają wystarczających środków, by przeprowadzić się do mieszkań dostosowanych do ich potrzeb. Zwykle uważa się, że tego typu rozwiązania są dostępne tylko dla najzamożniejszych osób. Czy tak jest w rzeczywistości? Aby lepiej zrozumieć tę kwestię, warto przyjrzeć się, jak radzą sobie z nią seniorzy w innych krajach.
W wielu państwach na Zachodzie mieszkania dla seniorów funkcjonują pod nazwami takimi jak independent living i assisted living. To obiekty, które oferują dostosowane lokale i przestrzenie wspólne oraz różnorodne usługi wspierające codzienne życie. Oferują one pełną niezależność, komfortowy styl życia oraz szereg udogodnień, a także wsparcie i opiekę, jeżeli są potrzebne. Mieszkania takie są dostępne zarówno w formule do zakupu na własność i na wynajem. Istnieją różne warianty takich rozwiązań – od wiosek senioralnych na obrzeżach miast po nowoczesne osiedla lub budynki w tętniących życiem aglomeracjach. Takie miejsca istnieją na świecie od kilku dekad, a ich liczba rośnie, gdyż stanowią jedną z popularniejszych form mieszkalnych dla osób starszych i – w wielu przypadkach – stanowią preferowaną alternatywę do domów opieki.
Wybór mieszkania dostosowanego do potrzeb
Większość seniorów, którzy decydują się na przeprowadzkę do takich mieszkań, finansuje tę zmianę sprzedając lub wynajmując swoje dotychczasowe mieszkanie lub dom. Blisko 80% seniorów jest właścicielami nieruchomości, a sprzedaż lub wynajem dotychczasowego lokum zapewnia im środki, które mogą przeznaczyć na wynajem lub zakup mieszkania lepiej dostosowanego do ich potrzeb. Dla wielu osób przeprowadzka wiąże się z wyborem mniejszego mieszkania – dotychczasowe, zbyt przestronne domy, które kiedyś były idealne dla kilkuosobowej rodziny, stają się zbyt kosztowne i wymagają zbyt dużego nakładu pracy w utrzymaniu. Mniejsze mieszkania bez barier architektonicznych są dla seniorów wygodną alternatywą. Zaprojektowane w sposób, który ułatwia codzienne życie – np. szerokie korytarze, dostosowane łazienki, winda czy systemy alarmowe – zapewniają większy komfort i bezpieczeństwo. W takich lokalach nie tylko łatwiej się poruszać, ale także łatwiej je utrzymać, co oznacza niższe koszty związane z ogrzewaniem, energią i konserwacją. Chociaż mniejsze powierzchnie mogą początkowo budzić opór, wielu seniorów odkrywa, że te przestrzenie są wystarczające i oferują wygodę, jakiej potrzebują. Co więcej, część seniorów po przeprowadzce do mniejszego mieszkania dysponuje dodatkowymi środkami, które mogą przeznaczyć na podróże, hobby lub inne aktywności.
Jeśli chodzi o finansowanie takich przeprowadzek, to obok sprzedaży praktykowany jest wynajem dotychczasowego mieszkania lub domu. W zamian za środki uzyskane od najemcy, senior wynajmuje dla siebie mieszkanie dostosowane do swoich potrzeb. W tym modelu seniorzy najczęściej płacą czynsz, który obejmuje wszystkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz towarzyszącymi usługami wsparcia, co znacznie ułatwia im zarządzanie budżetem domowym.
Wsparcie państwa to inwestycja
Warto zauważyć, że wiele krajów oferuje seniorom różnorodne formy wsparcia finansowego, takie jak ulgi podatkowe, preferencyjne pożyczki czy dotacje, które pomagają w sfinansowaniu przeprowadzki do wygodniejszego mieszkania z opieką i wsparciem. Z perspektywy rządu oraz samorządów lokalnych takie rozwiązania stanowią inwestycję w profilaktykę, zdrowie oraz opiekę w miejscu zamieszkania, co pozwala na zachowanie samodzielności osób starszych i umożliwia im pozostanie w miejscu zamieszkania do końca życia. Tego typu działania przyczyniają się do obniżenia kosztów opieki długoterminowej, a także odpowiadają na problem braku wystarczającej liczby miejsc w instytucjach opiekuńczych.
W Polsce sytuacja seniorów w kontekście dostępu do mieszkań dostosowanych do ich potrzeb jest nadal wyzwaniem. Z badań przeprowadzonych przez Fundację Revitalife wynika, że starsze osoby, które myślą o przeprowadzce do mniejszych, wygodnych mieszkań bez barier, stoją w obliczu ograniczonej oferty odpowiednich alternatyw, zwłaszcza w miejscach, w których obecnie mieszkają. Niezależne mieszkania z serwisem dla seniorów istnieją w zaledwie kilku miastach, m.in. w Katowicach, Wrocławiu i Łodzi. W trakcie budowy są mieszkania ReVital z asystą dla seniorów w Mechelinkach w pobliżu Trójmiasta i w Warszawie.
Kluczem jest współpraca
Zainteresowanie tą nową na polskim rynku ofertą ze strony seniorów miesza się z obawami dotyczącymi kosztów związanych z przeprowadzką oraz złożonością całego procesu. Jeśli seniorzy decydują się na wynajem, obawiają się bezpieczeństwa najmu, a także potencjalnych trudności w przypadku nagłych problemów finansowych. Natomiast ci, którzy chcieliby sprzedać dotychczasowe i kupić nowe mieszkanie stoją przed całą gamą wyzwań organizacyjnych i logistycznych. W kontekście tych obaw i wyzwań, kluczowe jest zrozumienie, że problem mieszkaniowy seniorów nie jest tylko kwestią zapewnienia odpowiednich lokali, ale także potrzebą zintegrowanych działań różnych branż. Konieczne jest połączenie sił sektora budowlanego, finansowego, ubezpieczeniowego, pozarządowego i publicznego, by stworzyć spójną i bezpieczną ofertę mieszkaniową skoordynowaną ze wsparciem w przeprowadzce. Równocześnie niezbędne jest opracowanie systemu doradztwa finansowego, który ułatwi seniorom podjęcie decyzji i dostęp do takich mieszkań. Powinny być dostępne opcje finansowania, takie jak wynajem długoterminowy z usługami w pakiecie czy możliwość skorzystania z programów wsparcia, takich jak dotacje celowe czy ulgi podatkowe. Tylko wtedy możliwe będzie zapewnienie seniorom dostępnych i bezpiecznych mieszkań, czyli komfortowego, bezpiecznego i godnego życia.
Ewa Mróz, Fundacja Revitalife, www.fundacjarevitalife.pl
Artykuł ukazał się w Głosie Seniora nr 76
